Το υαλοειδές ή υαλώδες σώμα είναι ένα καθαρό, διαυγές ζελέ, το οποίο βρίσκεται στο χώρο μεταξύ κρυσταλλοειδούς φακού (φακός που αφαιρείται στην περίπτωση του καταρράκτη) και του αμφιβληστροειδούς χιτώνα (περιοχή όπου σχηματίζεται το είδωλο της εικόνας που βλέπουμε). Στο μεγαλύτερο μέρος του, το υαλοειδές αποτελείται από 98% νερό. Το υπόλοιπο 2% περιέχει κολλαγόνο, υαλουρονικό οξύ, σάκχαρα και πρωτεΐνες.

Το υαλοειδές λόγω της συμπαγούς σύστασής του βοηθάει το βολβό να διατηρήσει το σχήμα του μέσα στον κόγχο (κοιλότητα) του κρανίου. Επίσης, λόγω των επιμέρους υλικών του βοηθάει στην κυκλοφορία θρεπτικών ουσιών σε όλο το μάτι.

Με την πάροδο του χρόνου το υαλοειδές παρουσιάζει αλλαγές στη δομή του. Παρόμοιες αλλαγές συμβαίνουν επίσης και στα υπόλοιπα όργανα του σώματός μας. Συγκεκριμένα, το υαλοειδές χαλαρώνει και χάνει τη ζελατινώδη του υφή. Ιατρικά η κατάσταση αυτή ονομάζεται ρευστοποίηση ή συναίρεση υαλοειδούς και μπορεί να συμβεί απλώς λόγω προχωρημένης ηλικίας (Εικόνα 1). Συνήθη συμπτώματα της ρευστοποίησης του υαλοειδούς είναι οι μυωψίες (μυγάκια) και οι φωταψίες (λάμψεις). Το γεγονός αυτό δεν αντιμετωπίζεται χειρουργικά, παρά μόνο στην περίπτωση που τα συμπτώματα του ασθενούς είναι έντονα. Οι οφθαλμίατροι συνήθως συστήνουν τακτική παρακολούθηση.

Εικόνα 1: Αποκόλληση υαλοειδούςΕικόνα 1: Αποκόλληση υαλοειδούς

Ωστόσο, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου το ρευστοποιημένο υαλοειδές έλκει τον αμφιβληστροειδή χιτώνα ή τα αγγεία αυτού κατά τις οφθαλμικές κινήσεις (κινήσεις που πραγματοποιεί ο ασθενής καθώς γυρίζει το βλέμμα του για να κοιτάξει διάφορα αντικείμενα στην καθημερινότητά του). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ρωγμών ή και αποκόλληση τμημάτων του αμφιβληστροειδούς και οπών στην ωχρά κηλίδα. (Η ωχρά κηλίδα βρίσκεται στο κέντρο του αμφιβληστροειδούς και είναι υπεύθυνη για την κεντρική, την έγχρωμη όραση και την αναγνώριση λεπτομερειών ενός προσώπου. Αποτελεί την πιο ευαίσθητη περιοχή του ματιού).

Η υαλοειδεκτομή ή βιτρεκτομή αποτελεί μια ευρέως χρησιμοποιούμενη τεχνική, η οποία εφαρμόζεται για πληθώρα καταστάσεων που μπορεί να προκαλούνται δευτεροπαθώς από τη ρευστοποίηση του υαλοειδούς, όπως αναφέραμε παραπάνω. Ουσιαστικά κατά την υαλοειδεκτομή αφαιρείται η αιτία που προκαλεί την έλξη στον αμφιβληστροειδή (υαλοειδές). Επίσης, ο χειρουργός μ’ αυτό τον τρόπο αποκτά πρόσβαση στον αμφιβληστροειδή προκειμένου να διαχειριστεί το πρόβλημα που προκάλεσε η έλξη του υαλοειδούς.

Μετά την απομάκρυνση του υαλοειδούς είναι απαραίτητο να γεμίσουμε ξανά την κοιλότητα που αυτό καταλάμβανε, καθώς το ίδιο δεν έχει την ικανότητα αναγέννησης. Παρ’ όλα τα υψηλά ποσοστά επιτυχίας της βιτρεκτομής, πολλοί χειρουργοί και ερευνητές υποστηρίζουν ότι το μυστικό για μια επιτυχημένη αποκατάσταση είναι το υλικό που θα αντικαταστήσει το υαλοειδές εντός του ματιού. Έχουν γίνει κατά καιρούς πολλές προτάσεις και πειράματα σχετικά με τα υλικά αυτά και η έρευνα για το ιδανικό “υποκατάστατο” συνεχίζεται. Ευρέως γνωστό είναι ότι το ιδανικότερο υλικό θα πρέπει δομικά και λειτουργικά να έχει παρόμοιες ιδιότητες με το ίδιο το υαλοειδές.

Εδώ και έναν αιώνα έχουμε τις πρώτες αναφορές σχετικά με τα υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν αντί του υαλοειδούς μετά από μια επέμβαση υαλοειδεκτομής. Το πρώτο υλικό που χρησιμοποιήθηκε ήταν αέριο μέσω έγχυσης με σκοπό να επανασυγκοληθεί ο αμφιβληστροειδής ενός ασθενούς. Αργότερα ξεκίνησε η χρήση της σιλικόνης, αερίων μακράς δράσης και ειδικών υγρών τα οποία είναι πυκνότερα από το νερό. Σκοπός των υλικών αυτών είναι να προκαλούν επιπωματισμό και έτσι να σφραγίζουν περιοχές όπου υπάρχουν αποκολλημένα τμήματα ή ρωγμές στον αμφιβληστροειδή. Τα υλικά αυτά ωστόσο δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα καθώς παρουσιάζουν ορισμένα μειονεκτήματα.

Για παράδειγμα στην περίπτωση τοποθέτησης αερίου στη θέση του υαλοειδούς, ο ασθενής θα πρέπει για μερικές μέρες να είναι σκυμμένος (με το κεφάλι του προς τα κάτω), προκειμένου η πληγείσα περιοχή το αμφιβληστροειδούς να σταθεροποιηθεί με το αέριο και να κολλήσει με το τοίχωμα. Επίσης, οι ασθενείς θα πρέπει να αποφεύγουν τα μεγάλα ύψη και τις πτήσεις με αεροπλάνο, μέχρι να τους υποδείξει ο γιατρός τους να ταξιδέψουν.

Από την άλλη πλευρά, η σιλικόνη αποτελεί μια καλή επιλογή για τους ασθενείς που δεν μπορούν να τηρήσουν τη σωστή στάση του κεφαλιού σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού τους. Ωστόσο, η σιλικόνη δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πολύ καιρό μέσα στο μάτι, καθώς δημιουργεί προβλήματα. Παρ όλα αυτά, μελέτες γίνονται για την τροποποίηση των υλικών από τα οποία αποτελείται η σιλικόνη, προκειμένου να παραταθεί περισσότερο ο χρόνος χρήσης της ως “υποκατάστατο” του υαλοειδούς.

Υλικά όπως το υαλουρονικό οξύ και το κολλαγόνο θα μπορούσαν να θεωρηθούν ιδανικοί αντικαταστάτες του υαλοειδούς, λόγω της φυσικής παρουσίας τους στη δομή του. Ωστόσο, οι μέχρι τώρα έρευνες δεν έχουν αποφέρει κάποιο σημαντικό αποτέλεσμα καθώς πρόκειται για ασταθείς ουσίες οι οποίες δεν παρέχουν επαρκή και σταθερή επίδραση στον αμφιβληστροειδή.

Η εύρεση νέων υλικών, αλλά και η εξέλιξη των ήδη χρησιμοποιούμενων που μπορούν να αντικαταστήσουν το υαλοειδές, αποτελούν πρόκληση τόσο για τους χειρουργούς-οφθαλμιάτρους, όσο και για τους ερευνητές. Όλα δείχνουν ότι το μέλλον βρίσκεται στα πολυμερή τα οποία αποτελούν τη φυσική δομή του υαλοειδούς. Αδιαμφισβήτητα, σημαντικό ρόλο παίζει το χρονικό διάστημα στο οποίο το υλικό θα πρέπει να βρίσκεται στο μάτι, αλλά και η συμβατότητά του με τον ιστό, καθότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οποιοδήποτε υλικό αποτελεί ξένο σώμα για τον οργανισμό.

Μέσα στα επόμενα χρόνια αναμένουμε η επέμβαση της υαλοειδεκτομής-βιτρεκτομής να βελτιώσει τη μετεγχειρητική ποιότητα ζωής των ασθενών, καθώς πιστεύουμε ότι η επιτυχία της επέμβασης δε θα εξαρτάται κυρίως από τη συμμόρφωση του ασθενούς στις οδηγίες του γιατρού όσον αφορά τη σωστή στάση του κεφαλιού (όπως ισχύει σήμερα), αλλά από την ασφάλεια και την ιστοσυμβατότητα των υλικών που χρησιμοποιούμε κατά την επέμβαση.